` Patara nga polis
Mga dumadapig ni Mandaue City Vice Mayor Carlo Fortuna wa mangatug niadtong Martes sa gabii. Sakay sa ilang multicab, namutang sila og posters sa labing dagkong kadalanan sa Mandaue. Pagka alas-dos sa kadlawon sa Miyerkules, gisubay pagbalik ang ilang trabaho. Labihang kuganga nila pagkakita nga gitaptapan nang tanan nilang napapilit nga posters.
Apan mas dakong problema ang nagpaabot nila sa Maguikay. Pagtungod sa simbahan sa Holy Family, gibabagan sila sa napu ka armadong mga tawo nga sakay sa usa ka multicab, awto ug motorsiklo. Pipila nila gibunalan og baseball bat, ang labing gamay nilang kauban gihapak og pistola ug nagisi ang aping ug ang laing kauban nga nakadagan gipabuthan.
-o0o-
Ang tanang kasayuran sa insidente nakuha nako gikan ni Fortuna ug sa iyang mga dumadapig. Mahimo untang isalikway nga tumu-tumo lang bunga sa kainit sa nagpadayong kampanya. Apan gida ni Fortuna sa DYAB Abante Bisaya ang iyang mga sakop nga nasamdan ug nangabun-og.
Usa nila, nga nihangyo nga ilhon sa ngan nga Bogart, nitug-an nga nakit-an niya si Baludong Cortes, igsuon ni Mandaue City Mayor Jonas Cortes nga nidagan pagka kongresista sa ikaunom nga distrito, nga maoy nangu sa armadong mga tawo. Matod niya nabantang ang nawong ni Baludong sa wa pa magsul-ob og bonnet ug magsugod pagpanghasi nila. Gipanghimakak dayon sa mga suod ni Baludong ang labing bag-ong pasangil batok niya.
-o0o-
Bisan mokiha pa si Fortuna, mahimong liwas na sa piniliay ang tinuod nga nahitabo. Apan ang kalbaryo nga nahiagoman sa mga biktima dihang nidangop sila sa kapolisan sa Mandaue amo nang napamatud-an.
Naghukas ang polis nga ilang naabtan sa presinto sa Casuntingan, nga duol ra sa nahitaboan. Ang polis igo lang nangutana unsay ilang tuyo. Wa mopakita og kasibot pagsusi. Wa gani mangutana sa ilang mga ngan. Dihang giawhag sa mga biktima nga kuyogan sila pagsikop sa armadong mga tawo, nibalibad ang polis nga wa silay sakyanan.
-o0o-
Nga nakapaulbo ni Sr. Supt. Noel Guillamac, bag-ong hepe sa Mandaue City Police Office. Matod ni Guillamac kon gi-aksiyonan pa lang unta dayon sa polis ang alarma dako ang kahigayonan nga masikop ang armadong mga tawo.
Gipasabot ni Guillamac nga tungod sa nagsingabot nga piniliay nag-checkpoint sila 24 oras matag adlaw ug pito ka adlaw matag semana. Gawas nga may mga sakyanan nga andam nga motubag sa bisan unsang alarma. Sa ato pa, kon nagpakitabang pa lang unta ang presinto sa Casuntingan sa MCPO headquarters, may mga polis ug mga sakyanan gyod unta dayon nga makatubag. Dihang among nahinabi si Guillamac gahapon sa buntag, wa pa makapahibawo niya ang taga-Casuntingan labot sa panghitabo. Nga maoy nakapasamot sa kasuko ni Guillamac. Tungod sa kahigayonan nga ang insidente nahilambigit sa umaabot nga piniliay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.comKon way PCOS
Ang PCOS machines wa kabasa sa mga balota. Apan di ang mga makina maoy nasayop. Kon dili ang flash cards nga sa mga makina. Nga nabutangan og sayop nga configuration. Tungod ini, gibakwi ang tanang 76,000 ka memory cards, gihunong ang pag-apud-apod sa PCOS machines nga wa pang kaabot sa mga lungsod ug mga isla nga ilang destinasyon ug nahulga ang labing unang nasudnong automated nga piniliay sa kasaysayan sa Pilipinas.
Apan wa pa matapos ang kalibotan. May unom pa ka adlaw nga nahibilin sa pagtul-id sa kasaypanan. Gipaabot nga mataod nang bag-o ug tukmang flash cards sa PCOS machines ugma. Ug mahimong madayon ang testing ug resealing sa mga makina karong Biyernes.
-o0o-
Sa wa pa hingpit moulbo ang mga pasangil nga nagsugod nang maniobra sa piniliay pinaagi sa pagsabotahe sa PCOS machines, nagkauyon ang kadagkoan sa Comelec, Smartmatic, Parish Pastoral Council for Responsible Voting ug mga eksperto sa automation nga di tinuyo ug way malisya ang "human error" sa configuration sa flash cards:
· Nabasa sa PCOS machines ang boto sa nasudnong mga piliunon kay may suwat ang matag linya sa puno kaayo nga atubangang bahin sa balota; ug
· Wa kabasa ang mga makina sa mga boto sa pipila ka lokal nga piliunon kay di tanang linya sa mas luag nga luyong bahin sa balota ang gisuwatan sa ilang mga ngan.
-o0o-
Sa makausa pa, nabisto ang kakuwang og pagsinabtanay tali sa National Printing Office, nga maoy nagpatik sa mga balota, ug sa Smartmatic nga maoy nag-configure sa PCOS machines ug sa flash cards. Ug sa makausa pa, nahulga na sab ang kaligdong sa piniliay.
Una tang nasugamak sa ilang iyahay dihang nag-ambihas ang security markings nga maoy hinungdan nga gipawong ang katakos sa PCOS pag-ila sa tinuod ug pekeng mga balota. Human nasikwate sa bulilyaso sa NPO sa unang higayon, ambot nganong wa motagam ang Smartmatic ug ni-configure lang gihapon sa flash cards sa way pagsusi sa aktuwal nga mga balota.
-o0o-
Bisan kon matinuod ang labing dakong kahadlok nga di kapuslan ang PCOS machines, kay wa nay igong panahon pagtaod sa bag-ong na-configure nga flash cards, duna lang gihapoy piniliay nga mahitabong karong Lunes. Kay segun sa kadagkoan sa Comelec naapud-apod nang mga balota ug mahimong manumanuhon ang piniliay.
Sa bahin sa mga botante, igo lang gihapon silang mo-shade sa mga blangko tungod sa mga ngan nga ilang mapilian. Apan inay ihungit sa PCOS, idiretso na pagsud ang mga balota sa ballot boxes. Mas dakong suliran ang manumano nga iskutenyo. Kay moabot og hangtod 1,000 ka botante sa matag presinto. Mahimong masiyam-siyaman ang ihap, apan ang konsuylo mao nga di hingpit nga mapilde ang piniliay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.comKon mapilde sila
Kon mapilde si Gibo Teodoro sa umaabot nga piniliay sa Mayo 10:
· Makumbinser na siyang tinuod diay ang mga pasidaan nga ang tuyo sa "Team Palabra de Honor" mao diay ang "Pangobra de Honor;"
· Mapamatud-an na gyod niya nga ang tanang manifesto sa mga gobernador ug mga kongresista pulos diay ulug-ulog nga gitumong lang pagpadugo sa tihik kaayong panudlanan sa Lakas-Kampi-CMD;
· Ipasusi sa iyang mga higala sa ISAFP minilyon ba gyong mga sakop ni Pastor Apollo Quiboloy ug kon may direct line ba gyod sa Diyos Amahan; ug
· Maamgohan nga makagaba diay ang pagbukobuko og uyoan alang sa mas nangalisbo nga politikanhong agawon.
-o0o-
Kon mapilde si Senador Manny Villar:
· Magpabilin gihapong usa sa labing adunahang magpapatigayon kay, human sa nahinaykan nga makalilisang nga gasto, mamahimo na lang nga multi-milyonaryo;
· Mangandam nang daan sa tinong pagbanhaw sa imbestigasyon sa C-5 sa bag-ong Senado;
· Mag-umol og mas katuohang sugilanon nga may dagat gyod sa basura, gamay rang suholan sa DANR, daginutong kita sa wholesale sa pasayan ug ang kakabos makapatay bisan sa mga pasyente sa kanser;
· Mosaad sa iyang kaugalingon nga di na motuo politikanhong mga pamilya nga dad-on siya sa tago; ug
· Mopakpak na lang inay mobayad og higanteng talent fees nilang Dolphy, Willie Revillame ug Manny Pacquiao.
-o0o-
Kon mapilde si kanhi presidente Joseph Estrada:
· Mapugos pag-angkon sa kamatuoran nga ang pagka konbikto sa plunder bug-at kaayong bagahe nga mahimong makaapas sa nagpatuong kabos apan di kapugong sa anak sa tinuod nga mga bayani;
· Magpabilin ang mga titulo nga kanhi presidente ug amahan og senador ug mahimo na sang tawgon nga kabit sa mayor sa San Juan;
· Magsugod nag kampanya pagdugmok sa bisan unsang damgo nilang Chiz Escudero ug Jejomar Binay; ug
· Magpasalamat na lang nga di sama kapait ang iyang kahimtang sa nahiagoman ni Senador Ping Lacson.
-o0o-
Kon mapilde si Senador Noynoy Aquino:
· Tulisukon silang Kris Aquino, nga nihulga pagdunggab sa tanang mga kaatbang nga nisaway niya, si Baby James, nga nipaluyo og laing presidentiable, ug kanhi gobernador Lito Osmena, nga nagsaulog nang daan sa iyang kadaogan usa ka semana sa wa pang piniliay, nga maoy nakapapas sa iyang 19% nga labaw;
· Pahimungtan ang mga pari ug mga obispo nga nangampanya gihapon batok niya bisan kapila na niya usab-usaba ang iyang baruganan sa reproductive health bill;
· Mopirma na isip co-sponsor o co-author sa tanang mahinungdanong mga balaodnon sa Kongreso nga may dakong kahigayonan nga mapasar; ug
Kon silay modaog
Kon modaog si Gibo Teodoro pagka presidente sa piniliay sa Mayo 10:
· Masumpay og mga taytayan ang Sugbo, Bohol ug Negros (wa hinuon siya magtagad pagsulti asa kuhaon ang dakong kuwarta nga gikinahanglan);
· May gradwado na sa kolehiyo ang matag pamilya (hinaot may makahunghong niya nga suliran sa Pilipinas di ang kakuwang kon dili ang kalidad sa mga gradwado);
· Si Gwen Garcia ang iyang paluyohan pagka presidente sa 2016 (klarong wa na lang gyod konsultaha ang iyang running mate nga si Edu Manzano); ug
· Si Pres. Arroyo ang mahimong speaker sa House of Representatives (nga mopapaspas sa cha-cha, nga mousab sa sistema sa gobyerno ug nga mopapas sa iyang ulug-ulog ni Garcia).
-o0o-
Kon modaog si kanhi presidente Joseph Estrada pagka presidente karong Mayo 10:
· Di ma-speaker si Arroyo, di nang kagawas nga buhi gikan sa iyang pagtagu-tago si Senador Panfilo Lacson ug maayong motago na lang daan silang Angelo Reyes, Orly Mercado ug Perfecto Yasay;
· Di mahibalik pagka senate president si Manny Villar, kay kinahanglan nang mo-amen ni Jinggoy Estrada, di na siya makasukip og gahin alang sa bisan unsang road project ug di nang katambong og tigom sa Philippine Stock Exchange; ug
· Ma-legalisar ang jueteng, mahibalik ang midnight cabinet sa Malakanyang ug samtang kalibogan kinsay tinuod nga first lady seguro na siya nga mahimong first gentleman sa San Juan.
-o0o-
Kon si Villar ang magmadaugon sa piniliay:
· Bantay lang ang taga NSO nga nipagawas sa death certificate ni Danny Villar, mga senador nga nipaburot sa C-5, kaparian sa Ateneo nga nidupa ni Noynoy Aquino ug mga mayor nga nidawat sa kuwarta apan wa mobali tungod sa hudlat ni Garcia;
· Samtang maapiki silang Jamby Madrigal, Dick Gordon ug Juan Ponce Enrile, mahimong embahador si Willie Revillame, sports commissioner si Manny Pacquiao ug national artist si Dolphy;
· Maapud-apod na sa mga mag-uuma ang Hacienda Luisita ug pakuhaon nag psychiatric examination ang tanang managan sa piniliay; ug
· Mangandam nang mga sakop sa SSS, Pagibig ug GSIS tungod sa kadako sa iyang gasto sa kampanya.
-o0o-
Kon makatsamba ang surveys ug modaog si Aquino:
· Mobiya sa Pilipinas ug mabalhin na sa The Filipino Channel ang "The Buzz" ni Kris Aquino ug di mahitabong mapuhalan ni Baby James si Joshua isip paboritong pag-umangkon;
· Maglisod pagsud sa Malakanyang silang Guido Delgado, Carmen Pedrosa ug Gilbert Remulla;
· Ma-impeach si Ombudsman Merceditas Gutierrez ug mas maayong mangita na lag sakit daan silang Arroyo ug iyang bana aron matanggong sa St. Luke's inay sa Munti; ug
Magsige siyag am-am ni Korina nga si Mar ang iyang paluyohan sa 2016, di si Chiz. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.comBinisayang Jejemon
Ang jejemon, segun sa Wikipedia, opisyal nga nagsugod niadtong Abril 14, 2010. Dihang gideklarar sa jejemons nga si Jejemon Binay ang ilang kandidato pagka bise presidente. Human niadto, ginganlan na og jejemons ang mga nisagop sa sinuwatan sa pundok sa social networking sites, labi na sa Friendster, Multiply ug Facebook.
Sa wa pa nganli og jejemon, ang mga nisagop sa bag-ong sinuwatan unang nakakita sa ilang kapuslanan sa unang paggawas sa text messaging. Nga ang usa ka text message kutob lang sa 160 ka letra. Maong napugos sila pagmubo sa ilang mga pung ug pagmugna sa ilang kaugalingon nga spelling aron mapadangat ang ilang mensahe.
-o0o-
Isip usa sa labing unang nibasa og text messages sa akong programa sa radyo (tungod sa sugyot sa akong silingang maglilindog nga si Bobit Avila), nakasugat na ko sa bag-ong sinuwatan dungan gyod sa pag-uso sa text. Una, nahibung ko. Dayon, gisapot kay naglisod pagbasa. Apan sa kapulihay, bisan sa wa pa sila tawga og jejemon, nakasabot na.
Kasagaran sa akong nailhan nga mga nigamit sa sinuwatan nga jejemon nagdali. Bisan bag-o ug mahalon nang ilang cellphones, nga makapada nag mensaheng mas taas kay sa 160 ka letra, panangtangon nilang vowels, binilin ang pipila ka consonants, ilisan ang "o" og "0" aron mas paspas nga maporma ang mga pung, ug aron mahuman ug mapada dayong mga mensahe.
-o0o-
Di tinuod nga ang mga jejemon kabos ug way grado. Bisan ang mga naghupot sa labing tag-as nga katungdanan sa kagamhanan ug pribadong mga kompaniya, bisan gani ang pipila sa labing tinahud nga mga magtutudlo sa mga kolehiyo, nisagop sa bag-ong sinuwatan.
Di tanang jejemon minubo. Kay ang uy gihimo mang "oist." Kasagaran sa mga mensahe gipagaan o gihimong malipayon pinaagi sa "jejeje" (hehehe sa pipila ug hahaha sa mga tiguwang). Gihabolan sang mga mensahe og pagtahud pinaagi sa panumoy nga "P0wh."
-o0o-
Natultolan nako ang jejemon translator: http://kalokohan.guissmo.frih.net/jologs.php Nga maoy nitabang paghubad ngadto sa jejemon sa panapos nakong mensahe: Di ko uyon ni Gibo Teodoro nga ang tanang jejemon pabalikon sa eskuylahan. Alang nako, angayng tahuron ang ilang paagi sa sinuwatan. Tingali mao ning ilang paagi pagpadayag sa ilang pagbati. Tingali gusto lang tabonan ang ilang kamanggiuwawon. Tingali sinugdanan na ni sa ilang hingpit nga pagpanginlabot sa pag-umol sa mas makiangayon nga nasudnong ugma.
d Q uYn Ni gIB0 TEOdORO NgA anG TANg jejeMON pBLIKOn sa ESkUYLAhaN P0Wh.~ aLang NQ, AnGynG TahURoN aNg IlaNG Paagi sa SinuWTAn p0Wh. TNgLi mO ning~ ILaNg~ paAGI pgpdAyAg~ SA IlaNG pGbT P0wH. tNGlI gs2 lNG tabonN~ ang IlAnG KmnGGiUwWOn p0wh. tngli SiNugdANn Na NI SA ilaNG HNgpiT nGa pgPNGiNlABoT~ sa~ pG-Um0l sa mz MkIanGun Nga nSUDnOnG~ uGMa p0wh.~ [30] leo_lastimosa@abs-cbn.comHigala ni Rama
Dihang niduaw si James Philip Tiongko sa DYAB Abante Bisaya sayo ning semanaha, kaingon nakog magpa-interview mahitungod sa iyang kandidatura pagka konsehal sa amihanang distrito sa Dakbayan sa Sugbo. Apan dihang niingon nga ang iyang hisgutan mao rang kawsa batok ni Cebu City Vice Mayor Michael Rama, nakumbinser ko nga lain diay og tuyo ang iyang pagdagan.
Di mi suod ni Tiongko. Mas nakaila ko sa iyang amahan, si Philip, dihang siya pay presidente sa Cebu Chamber of Commerce and Industry (CCCI). Nahibaw-an nako nga ang batan-ong Tiongko suod ni kanhi senador Sonny Osmena. Gani, niadtong kongresista pa si Osmena sa ikatulong distrito, didto sab magkanunayan si Tiongko sa Toledo ug kasilinganang kalungsoran.
-o0o-
Kumbinsido ko nga gigamit ni kanhi senador Osmena si Tiongko paglawgaw sa kandidatura ni Rama. Kay dihang nahinabi namo siya sa Arangkada pila ka semana ang nilabay, niangkon si Osmena nga nadapit ang iyang pagtagad sa pasangil sa anak ni kanhi mayor Alvin Garcia nga si Raymond mahitungod sa giingong kalambigitan ni Rama sa usa ka gipasanginlang durugista.
Gani, gitawgan ni Osmena ang batan-ong Garcia ug gidasig pagpadayon sa kawsa batok ni Rama. Human sa pila ka adlaw, nilihok si Tiongko. Nga mas agresibo kay ni Garcia—naglubos itom, gilumpong tanang taho sa pamantalaan sa pasangil ni Mayor Tomas Osmena nga nanalipod si Rama ni Tata Negro, nag-press conference ug nagprotesta atubangan sa City Hall.
-o0o-
Apan bisan unsa pay motibo ni Osmena ug ni Tiongko, di angayng moulbo si Rama. Kay tinuod man gyod siyang gipasanginlan ni Osmena. Ug kay tinuod man gyod nga hangtod karon wa siyay klarong katin-awan sa pasangil nga gikasab-an niya pinaagi sa telepono ang mga polis nga nag-hot pursuit operation batok ni Tata Negro nga maoy hinungdan nga nakaikyas ang suspitsado.
Ang labing epektibong sagang sa pagbanhaw nilang Osmena ug Tiongko sa karaang isyu batok ni Rama di ang pagkiha og libelo kon dili ang pagluwat og tubag nga mas tarung kay sa pagsumbalik nga nagdamgo lang ang mga namasangil niya ug nga di makapa-adik sa drugas ang pag-basketbol.
-o0o-
Samang di kabuot si Margot Osmena kinsay himuon ni Rama nga iyang first lady, way makabuot niya kinsay himuong mga higala. Way makabuot niya kinsay ikaduwa og basketbol. Samang way makapugos niya pagputol sa ilang panaghigalaay ni Tata Negro nga, bisan sa kadaghan sa mga pasangil batok niya, wa pa makonbikto og bisan unsang kaso.
Apan kon magsugod nag panawag sa mga polis atol sa ilang mga operasyon, tungod lang kay iyang mga higala ang maapiki, lain na nang istoryaha. Way balaod nga malapas kon makighuguy-hugoy bisan sa labing gikaintapang mga sakop sa katilingban. Apan kon gamiton nang gahom pagbaraw sa pagpatuman sa balaod, di lang protesta ang angay niya. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.comMas sayon pagtikas
Karong gibasura na sa Comelec ang giawhag nga parallel manual count, ang nagpakabana nga mga pundok nga nagduda sa kakasaligan sa PCOS machines angayng motabang na pagtapak sa mga buslot sa labing unang nasudnong automated nga piniliay karong Mayo 10. Hinaot nga ang nahibiling mga adlaw gamiton pagpaningkamot nga di matinuod ang ilang mga kahadlok. Inay pagpanghudlat nga mapakyas ang piniliay.
May sukaranang Comelec pagsalikway sa manumanong iskutenyo. Salamat sa election officers ug mga eksperto, ang Comelec maoy labing nahibawo nga ang manumanong ihap mas daling tikason. Mas kasaligan ang Comelec kay sa mga pundok nga nagtamod lang sa papel, wa ganing kakita unsa kahasol ang binuntagay nga manumanong pag-kahun-kahon sa mga presinto tungod sa way kinutobang lalis kinsay gipili sa mga botante.
-o0o-
Nabantang ang kahaguka sa sukaranan sa mga awhag sa nagkalainlaing mga pundok sa parallel manual count dihang ang mga tigpasiugda nagpatuyang na lang pag-usab-usab sa mga kundisyon nga ilang gipahamtang:
· Sa sinugdanan, 100% gyod nga manumano nga ihap sa tanang lokal ug nasudnon nga mga katungdanan ang ilang giawhag;
· Nakamatngon tingali sa ka-imposible sa ilang gipangayo, ang mga boto na lang sa presidente, bise presidente, gobernador, bise gobernador ug mayor na lang ang ilang ipa-ihap og manumano; ug
· Dihang nakumbinser nga maabtan og siyam-siyam una maproklamar ang mga mananaog kon uyonan ang ilang awhag, nisugyot nga ang mga boto na lang sa presidente ang iphon.
-o0o-
Wa pa hinuon mahugno ang kalibotan alang sa mga pundok nga kumbinsidong maniobrahon gyong sangpotanan sa piniliay pinaagi sa PCOS machines ug sa digital transmission sa mga boto gikan sa mga presinto ngadto sa servers sa Comelec, politikanhong mga partido, citizens arm ug Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas.
Ang balaod sa automation nagmando nga ipahigayon ang random manual audit sa usa ka presinto matag distrito. Ang Comelec nipausbaw sa himoan sa audit ngadto sa lima ka presinto matag distrito. Nga unya pa ilhon sa alas-3 sa hapon sa adlaw sa piniliay. Ug ang manumanong ihap himuon sa bag-ong board of election inspectors nga way labot sa pagduma sa mapiliang mga presinto.
-o0o-
Bisan ang random manual audit mahimo hinuong dudahan. Ang nagpakabana nga mga pundok di mabasol kon motumbok sa masulub-ong kasaysayan sa Comelec nga nalutsan sa dagdag-bawas ug ubang nangaging mga maniobra. Labi na nga nipasidaan si Defense Secretary Norberto Gonzales nga gisuburnohan na sa labing menos duha ka piliunon pagka presidente ang mga opisyal sa Comelec.
Wa tinuoy dag-anan ang PCOS machines kon nasuburnohan nang taga Comelec ug kon tinuod nga kakonsabo na sila sa banggiitan nga mga tiglubag sa piniliay. Apan mahimong mas sayon pa gyod ang pagmaniobra kon manumano ang iskutenyo. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com
